Podstawy prawne rekrutacji do przedszkola – co naprawdę decyduje?
Prawo do wychowania przedszkolnego – co gwarantuje ustawa?
Każde dziecko w Polsce ma określone prawo do wychowania przedszkolnego. Kluczowe regulacje znajdują się w ustawie Prawo oświatowe i przepisach wykonawczych do niej. Najistotniejsze jest to, że:
dziecko w wieku od 3 do 6 lat może korzystać z wychowania przedszkolnego,
dziecko 6-letnie ma obowiązek odbycia rocznego przygotowania przedszkolnego (tzw. zerówka – w przedszkolu lub szkole),
gmina ma obowiązek zapewnić miejsce w przedszkolu lub innej formie wychowania przedszkolnego każdemu dziecku zamieszkałemu na jej terenie, które ukończyło 3 lata.
To nie oznacza jednak, że gmina musi zapewnić miejsce dokładnie w konkretnym wybranym przez rodziców przedszkolu. Tu właśnie pojawia się temat odmowy przyjęcia – przedszkole może odmówić, ale tylko z określonych powodów i z zachowaniem procedur.
Publiczne a niepubliczne przedszkole – różne zasady przyjęć
Zasady rekrutacji i możliwości odmowy są inne w przypadku przedszkoli publicznych i niepublicznych:
Przedszkola publiczne – obowiązuje je szczegółowa procedura rekrutacji, jasne kryteria ustawowe i dodatkowe, określone w uchwale rady gminy. Mają ograniczoną możliwość odmowy przyjęcia, a odmowa musi wynikać z przepisów, np. braku miejsc.
Przedszkola niepubliczne – działają bardziej jak podmioty prywatne. Same ustalają zasady przyjęć, ale muszą przestrzegać przepisów ogólnych (np. zakaz dyskryminacji, przepisy oświatowe w zakresie warunków prowadzenia przedszkola). Mogą częściej odmówić przyjęcia, jednak nie mogą tego robić z dowolnych, dyskryminujących powodów.
W praktyce rodzice najczęściej spotykają się z odmową w przedszkolach publicznych z powodu braku miejsc. W przedszkolach niepublicznych częściej chodzi o niespełnienie kryteriów placówki (np. brak gotowości do programu językowego, niezgodność godzin pobytu z ofertą).
Rola organu prowadzącego i dyrektora przedszkola
Za organizację rekrutacji odpowiada dyrektor przedszkola, ale działa on w ramach przepisów ustalonych przez:
Dyrektor nie może więc dowolnie decydować, kogo przyjąć, a kogo nie – musi stosować kryteria. Wyjątkiem są niektóre przedszkola niepubliczne o bardzo wyspecjalizowanym profilu, ale i one powinny mieć procedury zapisane w dokumentach i stosować je konsekwentnie.
W jakich sytuacjach przedszkole publiczne może odmówić przyjęcia dziecka?
Brak miejsc jako główna przyczyna odmowy
Najczęstszym i najważniejszym, a często jedynym dopuszczalnym powodem odmowy przyjęcia do publicznego przedszkola jest brak wolnych miejsc. Jeśli liczba złożonych wniosków przekracza liczbę miejsc, przedszkole musi przeprowadzić nabór zgodnie z kryteriami i sporządzić listę dzieci przyjętych oraz nieprzyjętych.
Odmowa przyjęcia dziecka z powodu braku miejsc zwykle oznacza, że:
dziecko otrzymało zbyt mało punktów w rekrutacji,
dziecko nie mieści się w limicie miejsc w danej grupie wiekowej,
wszystkie miejsca zajęły dzieci spełniające kryteria o wyższym priorytecie.
Przedszkole nie może natomiast „zostawić sobie” miejsca dla wybranych dzieci poza rekrutacją, jeśli oficjalnie ogłosiło, że miejsc brak. Takie praktyki są sprzeczne z zasadą równego dostępu i mogą być podstawą skargi do organu prowadzącego.
Niespełnienie kryteriów ustawowych lub gminnych
Drugą grupą przyczyn odmowy jest niespełnienie kryteriów uprawniających do uzyskania wystarczającej liczby punktów. W przedszkolach publicznych pierwszeństwo mają dzieci spełniające tzw. kryteria ustawowe, m.in.:
dzieci z rodzin wielodzietnych,
dzieci z niepełnosprawnością,
dzieci, których rodzeństwo ma niepełnosprawność,
dzieci samotnie wychowywane (zgodnie z definicją ustawową),
dzieci objęte pieczą zastępczą.
Wszystkie te kryteria mają taką samą wagę. Dopiero później stosuje się dodatkowe kryteria ustalane przez radę gminy, takie jak:
mieszkanie na terenie danej gminy lub w obwodzie szkoły,
pracujący rodzice lub studiujący w systemie dziennym,
rodzeństwo już uczęszczające do przedszkola,
deklarowana liczba godzin pobytu dziecka w przedszkolu.
Jeśli dziecko nie zdobywa wystarczającej liczby punktów przy zastosowaniu tych kryteriów, dyrektor ma prawo odmówić jego przyjęcia. Taka odmowa nie wynika z uznaniowości, ale z rankingu punktowego i limitu miejsc.
Brak możliwości zapewnienia odpowiedniego wsparcia dziecku z niepełnosprawnością
Czasem pojawia się pytanie, czy przedszkole publiczne może odmówić przyjęcia dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego lub innymi szczególnymi potrzebami. Zasadą jest, że przedszkole nie może odmówić wyłącznie z powodu niepełnosprawności dziecka. Jednak w praktyce mogą się pojawić ograniczenia związane z:
brakiem odpowiednich warunków lokalowych (np. brak podjazdu, wind, dostosowanej łazienki),
brakiem kadry specjalistycznej umożliwiającej realizację zaleceń z orzeczenia,
brakiem możliwości zorganizowania indywidualnego wsparcia, gdy jest ono niezbędne.
W takich sytuacjach odpowiedzialność za zapewnienie miejsca, które spełni wymagania dziecka, spoczywa na organie prowadzącym (np. gminie), a nie tylko na konkretnym przedszkolu. Odmowa konkretnej placówki powinna wiązać się z jednoczesnym wskazaniem innego przedszkola lub formy, w której dziecko będzie mogło realizować wychowanie przedszkolne zgodnie z orzeczeniem.
Odmowa przyjęcia z powodów formalnych
Zdarzają się także odmowy wynikające z kwestii formalnych, takich jak:
niezłożenie wniosku w terminie rekrutacji,
nieuzupełnienie brakujących dokumentów mimo wezwania,
podanie nieprawdziwych danych (np. fałszywy adres, fikcyjne zatrudnienie).
W przypadku spóźnionych wniosków dziecko może być brane pod uwagę w rekrutacji uzupełniającej, o ile gmina taką przewiduje i są wolne miejsca. Jeśli natomiast w trakcie weryfikacji okaże się, że część danych jest niezgodna z prawdą, przedszkole ma prawo odmówić przyjęcia, a nawet cofnąć już wydaną decyzję o przyjęciu – po udowodnieniu nieprawidłowości.
Kiedy odmowa przyjęcia dziecka do przedszkola jest bezprawna?
Zakaz dyskryminacji – czego przedszkole nie może brać pod uwagę?
Nawet jeśli przedszkole ma ograniczoną liczbę miejsc, nie wolno mu dyskryminować dzieci ani rodziców. Niedopuszczalne jest różnicowanie dostępu do placówki ze względu na:
pochodzenie, narodowość, wyznanie, język,
stan zdrowia (poza obiektywnymi ograniczeniami organizacyjnymi – i to wyłącznie przy zapewnieniu innego miejsca),
status materialny rodziny,
zawód, styl życia czy przekonania rodziców,
to, że rodzic jest samotny, rozwiedziony lub w związku nieformalnym (poza sytuacjami jasno określonymi w kryteriach ustawowych i gminnych, gdzie pojedynczy rodzic może mieć pierwszeństwo, a nie gorszą pozycję).
Jeśli powodem faktycznej (choć nie zawsze oficjalnie podanej) odmowy przyjęcia dziecka jest jakakolwiek z tych przesłanek, można mówić o naruszeniu zasady równego traktowania. W skrajnych przypadkach można domagać się interwencji kuratorium oświaty, a nawet rozważyć drogę sądową.
Odmowa z powodu „trudnego dziecka” lub stylu wychowania rodziców
Częsty, choć zwykle niewypowiadany wprost powód odmowy brzmi: „dziecko jest zbyt trudne”, „rodzice są zbyt wymagający”, „to nie jest dziecko dla naszego przedszkola”. Takie argumenty w przedszkolu publicznym są niedopuszczalne jako jedyna lub główna przyczyna odmowy.
Przedszkole publiczne:
nie może odmawiać przyjęcia, bo dziecko jest żywe, głośne, potrzebuje więcej uwagi,
nie ma prawa odrzucić dziecka, bo rodzice stosują niewygodne dla personelu, ale mieszczące się w granicach prawa metody wychowawcze,
nie może „odsyłać” dziecka, bo wcześniej miało trudności adaptacyjne lub konflikt z inną placówką (o ile nie doszło do poważnych naruszeń prawa).
Placówka ma obowiązek pracować również z trudniejszymi dziećmi, organizować wsparcie pedagogiczne i współpracować z rodzicami. Obawy personelu nie są podstawą do legalnej odmowy rekrutacyjnej.
Niejasne i dowolne kryteria – sygnały ostrzegawcze
Jeśli podczas rozmów rekrutacyjnych słyszysz ogólne sformułowania typu:
„Nie pasują Państwo do naszego profilu”,
„Wolimy rodziny o innym podejściu”,
„Dziecko nie wygląda na gotowe, lepiej poczekać rok”,
a odmowa nie jest poparta oficjalnym protokołem z rekrutacji, listą punktów, formalnym pismem – pojawia się ryzyko, że decyzja ma charakter uznaniowy, a nawet dyskryminujący.
W publicznej placówce każda odmowa powinna mieć jasne podstawy:
brak miejsc – przy wskazaniu liczby punktów i wyników postępowania,
błędy formalne – przy wykazaniu, na czym dokładnie polegały,
inne obiektywne przeszkody – z uzasadnieniem pisemnym.
Jeżeli odmowa jest wyłącznie ustna lub argumentacja zmienia się w zależności od pytania, opłaca się poprosić o oficjalne pismo oraz informację o trybie odwoławczym. Dla wielu placówek sama prośba o formalne uzasadnienie jest impulsem do ponownego, bardziej rzetelnego rozpatrzenia sprawy.
Etapy rekrutacji do przedszkola krok po kroku
Ogłoszenie naboru i harmonogram rekrutacji
W każdej gminie ustala się harmonogram rekrutacji do przedszkoli publicznych. Najczęściej obejmuje on:
termin rozpoczęcia przyjmowania wniosków,
datę zakończenia pierwszego etapu naboru,
czas na uzupełnienie dokumentów,
termin ogłoszenia wyników,
okres na złożenie odwołań,
termin rekrutacji uzupełniającej (o ile są wolne miejsca).
Informacje te publikowane są na:
stronach internetowych gminy,
stronach przedszkoli,
tablicach ogłoszeń w placówkach.
Przeoczenie terminu to najprostsza droga do odmowy z przyczyn formalnych, dlatego dobrze jest już na początku roku kalendarzowego sprawdzić planowane daty i ustawić sobie przypomnienie.
Wniosek o przyjęcie i dokumenty potwierdzające kryteria
Podstawą udziału w rekrutacji jest prawidłowo wypełniony wniosek. W wielu gminach funkcjonuje system elektroniczny, ale i tak zazwyczaj trzeba dostarczyć podpisaną wersję papierową do przedszkola pierwszego wyboru. Wniosek zwykle zawiera:
dane dziecka i rodziców/opiekunów prawnych,
informację o miejscu zamieszkania,
deklarowaną liczbę godzin pobytu dziecka,
wykaz przedszkoli w kolejności preferencji (jeśli system pozwala na wybór kilku placówek),
oświadczenia o spełnianiu poszczególnych kryteriów rekrutacyjnych.
Do wniosku często wymagane są załączniki potwierdzające spełnienie kryteriów, np.:
Jakie załączniki mogą być potrzebne?
Lista wymaganych dokumentów nie jest wszędzie taka sama, ale pewne grupy powtarzają się w większości gmin. Najczęściej należy przygotować:
oświadczenie o zamieszkiwaniu na terenie gminy (czasem z klauzulą o odpowiedzialności karnej za fałszywe dane),
zaświadczenia o zatrudnieniu rodziców lub prowadzeniu działalności gospodarczej,
zaświadczenie z uczelni o studiowaniu w trybie dziennym,
odpis prawomocnego wyroku sądu w sprawie rozwodu, separacji, ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej – gdy jest to związane z kryterium samotnego wychowywania,
orzeczenie o niepełnosprawności dziecka lub rodzica/rodzeństwa,
dokumenty potwierdzające rodzicielstwo zastępcze (postanowienie sądu, umowa z rodziną zastępczą).
Część gmin dopuszcza oświadczenia zamiast zaświadczeń, ale zwykle zastrzega możliwość weryfikacji, np. poprzez kontakt z pracodawcą czy urzędem skarbowym. Niektóre dokumenty wymaga się w oryginale, inne w kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem – informacja o tym znajduje się w regulaminie rekrutacji.
Jeżeli jakiegoś dokumentu brakuje, przedszkole albo urząd gminy powinny wyznaczyć termin na jego uzupełnienie. Niedostarczenie w tym czasie papierów często skutkuje nieprzyznaniem punktów za dane kryterium, co realnie obniża pozycję dziecka w rankingu.
Weryfikacja danych przez komisję rekrutacyjną
Po zakończeniu przyjmowania wniosków powołuje się komisję rekrutacyjną. To ona:
sprawdza kompletność wniosków i załączników,
przyznaje punkty za każde kryterium,
ustala listę zakwalifikowanych i niezakwalifikowanych kandydatów.
Komisja nie powinna działać w próżni. Zazwyczaj korzysta z wzorów protokołów, tabel punktowych i regulaminu przyjętego przez gminę. Każda decyzja musi dać się odtworzyć na papierze: kto, kiedy i dlaczego dostał określoną liczbę punktów.
Zdarza się, że podczas weryfikacji komisja:
prosi o dodatkowe wyjaśnienia (np. co do miejsca zamieszkania, sytuacji rodzinnej),
zwraca się do urzędu gminy, OPS lub innych instytucji o potwierdzenie danych,
odmawia uznania jakiegoś dokumentu, gdy jest niewiarygodny lub niekompletny.
Rodzic ma prawo dopytać, jak liczono punkty i na jakiej podstawie ewentualnie odrzucono część dokumentów. Nie jest to wścibstwo, lecz normalny element kontroli procesu.
Ogłoszenie wyników i potwierdzenie woli przyjęcia
Po zakończeniu prac komisji przedszkole publikuje:
listę dzieci zakwalifikowanych i niezakwalifikowanych (zwykle z numerami, bez imion i nazwisk),
informację, w jakim terminie rodzice muszą potwierdzić wolę przyjęcia.
Ten ostatni krok bywa pomijany przez rodziców, co kończy się utratą miejsca. Potwierdzenie woli najczęściej polega na:
złożeniu krótkiego oświadczenia w przedszkolu (czasem w formie elektronicznej),
podpisaniu wstępnej umowy lub deklaracji godzin pobytu.
Brak reakcji w wyznaczonym terminie oznacza, że miejsce może zostać przekazane dziecku z listy rezerwowej. Dotyczy to również sytuacji, gdy rodzic ostatecznie wybiera inną placówkę, a nie informuje o tym przedszkola.
Informacja o odmowie – co powinno zawierać pismo?
Jeżeli dziecko nie zostaje przyjęte, rodzic powinien otrzymać formalną informację. W praktyce może to być:
pismo imienne doręczone pocztą lub za potwierdzeniem odbioru w przedszkolu,
komunikat w systemie elektronicznej rekrutacji z możliwością pobrania decyzji.
Dokument powinien zawierać co najmniej:
wskazanie podstawy prawnej (ustawa, uchwała rady gminy, regulamin rekrutacji),
informację, że dziecko nie zostało przyjęte z powodu niewystarczającej liczby punktów lub innych obiektywnych przeszkód,
liczbę punktów uzyskanych przez dziecko,
pouczenie o prawie i trybie odwołania wraz z terminami.
Jeżeli przedszkole poprzestaje na ustnej informacji w stylu „nie ma miejsc” albo „proszę spróbować gdzie indziej”, warto poprosić o wydanie pisemnego uzasadnienia. Bez niego trudno później skutecznie się odwołać.
Procedura odwoławcza po odmowie przyjęcia
Wniosek o uzasadnienie rozstrzygnięcia
Pierwszym krokiem po odmowie nie jest jeszcze typowe odwołanie, lecz wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Rodzic składa go:
w terminie określonym w harmonogramie rekrutacji (zazwyczaj kilka dni od ogłoszenia listy przyjętych),
na piśmie – do dyrektora przedszkola, w którym dziecko nie zostało przyjęte.
Dyrektor ma ograniczony czas (najczęściej do 5–7 dni roboczych), aby przygotować i doręczyć uzasadnienie. Dokument powinien wskazywać:
zastosowane kryteria,
liczbę punktów przyznanych kandydatowi,
najniższą liczbę punktów uprawniającą do przyjęcia.
Dopiero mając w ręku takie uzasadnienie, można ocenić, czy doszło do błędu lub naruszenia zasad rekrutacji.
Odwołanie do dyrektora, a potem do organu prowadzącego
Po otrzymaniu uzasadnienia rodzic składa odwołanie do dyrektora przedszkola. Zwykle ma na to 7 dni. W piśmie warto:
wskazać, jakie elementy decyzji są kwestionowane (np. błędne naliczenie punktów, nieuwzględnienie dokumentu),
opisać, jak – zdaniem rodzica – powinno wyglądać prawidłowe zastosowanie kryteriów.
Jeśli dyrektor podtrzyma odmowę, wydaje formalne rozstrzygnięcie. Kolejny krok to odwołanie do organu prowadzącego, najczęściej wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Składa się je za pośrednictwem dyrektora, w terminie wskazanym w pouczeniu (zwykle 7–14 dni).
Organ prowadzący może:
utrzymać odmowę w mocy,
uchylić decyzję i nakazać przyjęcie dziecka (jeśli są ku temu warunki organizacyjne),
wskazać inną placówkę, która ma obowiązek przyjąć dziecko.
W praktyce zdarza się, że już na etapie odwołania dyrektor znajduje „dodatnie” miejsce po rezygnacji innych rodziców. Mimo wszystko warto doprowadzić procedurę do końca, aby mieć jasny, zgodny z przepisami finał.
Skarga do kuratorium oświaty lub sądu administracyjnego
Jeżeli decyzja organu prowadzącego nadal jest niekorzystna, rodzic może rozważyć:
skargę do kuratorium oświaty – gdy podejrzewa naruszenie prawa oświatowego, dyskryminację lub pozorne stosowanie kryteriów,
skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego – jeśli uważa, że decyzja organu prowadzącego jest sprzeczna z prawem lub wydana z naruszeniem procedury.
To już bardziej sformalizowana ścieżka, wymagająca zwykle wsparcia prawnika lub organizacji pozarządowej zajmującej się prawami rodziców. W tle postępowania administracyjnego dziecko ma jednak prawo do wychowania przedszkolnego, dlatego gmina powinna szukać rozwiązań przejściowych: innej placówki, dodatkowego oddziału, czasowego zorganizowania miejsca poza siedzibą przedszkola.
Źródło: Pexels | Autor: Ksenia Chernaya
Co może zrobić rodzic, gdy zabrakło miejsca w wybranym przedszkolu?
Rekrutacja uzupełniająca i lista rezerwowa
Odmowa przyjęcia do jednego przedszkola nie zamyka drogi do innych. Gmina ma obowiązek ogłosić rekrutację uzupełniającą, jeśli po pierwszym naborze pozostaną wolne miejsca. Najczęściej:
obowiązują te same kryteria i dokumenty,
terminy są krótsze,
konkurencja bywa nieco mniejsza, ale również liczba miejsc jest ograniczona.
W wielu systemach dziecko umieszczone jest też na liście rezerwowej wybranej placówki. Gdy któryś z rodziców zrezygnuje z miejsca, przedszkole może kontaktować się z osobami z tej listy według kolejności punktów. Dlatego dobrze jest:
na bieżąco śledzić komunikaty z przedszkola,
poinformować, że nadal jest się zainteresowanym przyjęciem.
Zapis do innej placówki publicznej lub niepublicznej
Gmina powinna zagwarantować dziecku miejsce w jakimś przedszkolu lub oddziale przedszkolnym, nawet jeśli nie będzie to pierwsza preferowana placówka. W praktyce oznacza to często:
propozycję przedszkola w innej części miasta,
oddziału przedszkolnego przy szkole podstawowej,
placówki niepublicznej współpracującej z gminą, która ma podpisaną umowę na realizację wychowania przedszkolnego.
Rodzic może również samodzielnie zgłosić się do przedszkoli niepublicznych. Tu zasady rekrutacji są zwykle bardziej elastyczne, ale też czesne jest wyższe. Dobrze jest jednak sprawdzić, czy przedszkole ma uprawnienia placówki publicznej – od tego zależy m.in. zakres podstawy programowej i kontroli kuratoryjnej.
Indywidualne rozwiązania: punkt przedszkolny, zajęcia wczesnego wspomagania
Dla części dzieci alternatywą dla klasycznego przedszkola mogą być:
punkty przedszkolne i zespoły wychowania przedszkolnego – mniejsze formy, częściej spotykane w małych miejscowościach,
wczesne wspomaganie rozwoju – zajęcia dla dzieci z orzeczeniem, organizowane przy poradniach lub szkołach.
Nie są to pełne zamienniki pobytu w przedszkolu, ale mogą częściowo wesprzeć dziecko w rozwoju, zwłaszcza gdy brakuje miejsc w placówkach lub istnieją trudności zdrowotne czy organizacyjne.
Przedszkole niepubliczne a odmowa przyjęcia dziecka
Większa swoboda rekrutacji, ale też granice prawa
Przedszkola niepubliczne mają szerszą autonomię w ustalaniu zasad przyjęć. Mogą:
prowadzić rozmowy rekrutacyjne z rodzicami,
wymagać wpisowego,
ustalać własne kryteria (np. pierwszeństwo dla rodzeństwa lub absolwentów żłobka przy przedszkolu).
Nie oznacza to jednak dowolności. Nawet placówka prywatna nie powinna:
dyskryminować dzieci ze względu na cechy chronione (narodowość, wyznanie, niepełnosprawność, orientację rodziców itp.),
łamać przepisów o ochronie danych osobowych,
zmuszać rodziców do podpisywania skrajnie niekorzystnych umów (np. kar umownych rażąco wygórowanych).
Jeśli odmowa ma wyraźnie dyskryminujący charakter, rodzice mogą zgłaszać ją nie tylko do kuratorium, ale też do Rzecznika Praw Obywatelskich lub organizacji pozarządowych zajmujących się prawami człowieka.
Umowa z przedszkolem a późniejsze „wypisanie” dziecka
Osobnym problemem jest sytuacja, gdy dziecko zostało przyjęte do przedszkola niepublicznego, ale po pewnym czasie placówka sugeruje lub wręcz żąda jego „wypisania”. Najczęściej powołuje się wtedy na zapisy umowy, takie jak:
brak terminowych płatności,
nieprzestrzeganie regulaminu,
„brak współpracy” rodziców.
Tego rodzaju zapisy trzeba czytać bardzo uważnie przed podpisaniem. Jeżeli przedszkole powołuje się na nie w sposób oczywiście nadużywający prawa (np. grozi natychmiastowym wypowiedzeniem z błahego powodu), pomocne może być:
skonsultowanie umowy z prawnikiem,
zwrócenie się do rzecznika konsumentów,
powołanie się na klauzule niedozwolone w umowach z konsumentami.
Gdy dziecko ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
W przypadku dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego sytuacja wygląda inaczej niż przy zwykłej rekrutacji. Placówki publiczne – zarówno przedszkola, jak i oddziały przedszkolne w szkołach – mają obowiązek zorganizować odpowiednie warunki edukacji, jeśli w orzeczeniu wskazano taką właśnie formę kształcenia.
Odmowa przyjęcia dziecka z orzeczeniem może być usprawiedliwiona jedynie w wyjątkowych sytuacjach, np. gdy:
przedszkole nie dysponuje warunkami lokalowymi, by bezpiecznie zapewnić dziecku opiekę (np. brak windy przy dziecku poruszającym się na wózku, a budynku nie da się dostosować),
brakuje wykwalifikowanej kadry (np. nauczycieli posiadających specjalne przygotowanie do pracy z określoną niepełnosprawnością) i nie ma realnej możliwości jej pozyskania przed rozpoczęciem roku,
liczba dzieci z orzeczeniami w grupie przekroczyłaby limity określone przepisami.
W takiej sytuacji gmina nie może poprzestać na słowach „nie mamy warunków”. Powinna znaleźć inną placówkę, która:
jest przygotowana organizacyjnie i kadrowo,
uwzględnia zalecenia zawarte w orzeczeniu poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Jeżeli rodzic słyszy ogólnikowe tłumaczenia typu „takie dzieci są za trudne” albo „inni rodzice sobie nie życzą”, ma prawo powiadomić kuratorium, a także złożyć skargę do organu prowadzącego. Tego rodzaju wypowiedzi mogą świadczyć nie o realnym braku warunków, lecz o dyskryminacji.
Dziecko z alergią, chorobą przewlekłą lub specjalną dietą
Coraz częściej problemem nie jest brak miejsc, lecz obawa przedszkola przed przyjęciem dziecka z alergią pokarmową, cukrzycą, epilepsją czy inną chorobą przewlekłą. Placówka bywa wtedy skłonna tłumaczyć się „brakiem możliwości zapewnienia opieki medycznej”.
W przedszkolu publicznym sama choroba czy dieta nie mogą być powodem odmowy. Zadaniem dyrektora jest:
zorganizowanie żywienia zgodnego z zaleceniami lekarza (np. dieta bezmleczna, bezglutenowa), o ile kuchnia lub firma cateringowa jest w stanie to zrobić,
przeszkolenie personelu z podstawowych procedur (np. obsługa pompy insulinowej, rozpoznawanie objawów wstrząsu anafilaktycznego).
W praktyce często udaje się wypracować kompromis – rodzice dostarczają część produktów lub posiłków, a przedszkole odpowiada za ich podanie i przechowywanie. Kluczowe jest sporządzenie pisemnych ustaleń (np. indywidualnej karty postępowania w sytuacjach nagłych), aby wszyscy wiedzieli, jakie mają obowiązki.
Jeśli dyrektor kategorycznie odmawia przyjęcia, powołując się tylko na „brak warunków” bez próby szukania rozwiązań, rodzic może:
zażądać pisemnego uzasadnienia,
zwrócić się do kuratorium oświaty z opisem sytuacji,
skonsultować się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną lub Rzecznikiem Praw Pacjenta (gdy chodzi o kwestie zdrowotne).
Dziecko dwuipółletnie lub bardzo młode – czy można przyjąć „za wcześnie”?
Przepisy przewidują obowiązek zapewnienia wychowania przedszkolnego od określonego wieku, jednak sporo gmin przyjmuje także młodsze dzieci – zwykle 2,5-letnie. Część przedszkoli chętnie to robi, inne powołują się na brak warunków lub „niewystarczającą samodzielność” malucha.
Jeżeli regulamin rekrutacji gminy przewiduje przyjmowanie dzieci od 2,5 roku, a przedszkole odmawia przyjęcia, tłumacząc się wyłącznie „własną decyzją”, warto sprawdzić:
czy istnieje uchwała rady gminy lub zarządzenie wójta/burmistrza w tej sprawie,
czy inne placówki w gminie przyjmują młodsze dzieci na takich samych zasadach.
Zdarza się, że przedszkole nie chce przyjąć młodszego dziecka, bo „słabo mówi” albo nie sygnalizuje jeszcze wszystkich potrzeb fizjologicznych. Takie kryteria nie powinny pojawiać się oficjalnie w rekrutacji do przedszkola publicznego – są zbyt uznaniowe i mogą prowadzić do nierównego traktowania. Jeżeli występują, rodzic może powołać się na to w odwołaniu.
Adaptacja i „niegrzeczne” dziecko jako pretekst do odmowy
Problem pojawia się czasem nie na etapie przyjęcia, lecz po kilku dniach czy tygodniach wrześniowej adaptacji. Dziecko płacze, trudno się rozstaje z rodzicem, częściej się złości. Zdarza się wtedy, że personel sugeruje, że „maluch się nie nadaje do grupy” i lepiej poszukać innej placówki.
Takie zachowanie nauczycieli nie powinno prowadzić do faktycznej odmowy kontynuacji opieki. Długotrwała adaptacja, płacz czy protest są normą rozwojową u wielu trzylatków. Rolą przedszkola jest:
zaplanowanie i przeprowadzenie procesu adaptacyjnego (spotkania zapoznawcze, stopniowe wydłużanie pobytu),
współpraca z rodzicem, a nie „pozbywanie się problemu”,
w razie poważniejszych trudności – zachęcenie rodziców do kontaktu z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.
Jeżeli padają sformułowania typu „nie przyjmujemy tak trudnych dzieci” albo „niech państwo zabiorą dziecko, bo sobie nie radzimy”, dobrze jest:
poprosić o spotkanie z dyrektorem i rozmowę w spokojnej atmosferze,
zaproponować wspólne ustalenie planu wsparcia (np. krótsze dni, obecność rodzica w szatni, konsultacja z psychologiem),
spisać najważniejsze ustalenia w formie notatki lub maila wysłanego do przedszkola.
Jeśli mimo to przedszkole sugeruje formalne wypisanie dziecka, warto skonsultować sprawę z prawnikiem lub organizacją pozarządową. Zwłaszcza gdy w tle pojawia się podejrzenie, że powodem jest np. nieujawniona niepełnosprawność lub zaburzenia ze spektrum autyzmu.
Jak rozmawiać z przedszkolem, gdy grozi odmowa przyjęcia
Przygotowanie do rozmowy z dyrektorem
Bez względu na to, czy chodzi o pierwszą odmowę przyjęcia, czy „delikatne sugestie” wypisania dziecka, pośpiech i emocje rzadko pomagają. Lepiej podejść do sprawy możliwie spokojnie i przygotować się do rozmowy.
Przed spotkaniem z dyrektorem dobrze jest:
zebrać wszystkie dokumenty związane z rekrutacją (wniosek, oświadczenia, korespondencję mailową),
sprawdzić uchwałę rady gminy i informacje na stronie urzędu lub systemu rekrutacyjnego,
spisać sobie pytania i wątpliwości, żeby podczas rozmowy niczego nie pominąć.
W rozmowie przydają się konkretne sformułowania, np.:
„Na podstawie jakiego przepisu odmawiają Państwo przyjęcia mojego dziecka?”
„Proszę o wskazanie, jakie kryteria rekrutacji nie zostały spełnione.”
„Czy mogę otrzymać tę informację w formie pisemnej?”
Taki sposób zadawania pytań zwykle porządkuje dyskusję. Gdy dyrektor wie, że rodzic zna swoje prawa i zamierza z nich korzystać, rzadziej padają odpowiedzi w rodzaju „taki mamy zwyczaj” lub „inni rodzice by się nie zgodzili”.
Szukanie rozwiązania zamiast konfliktu
Nie każdy spór musi skończyć się skargą do sądu. Często da się znaleźć rozwiązanie, które będzie akceptowalne dla obu stron. W praktyce bywa to na przykład:
przeniesienie dziecka do innej grupy, która lepiej odpowiada jego potrzebom,
zorganizowanie asystenta lub nauczyciela wspomagającego (jeśli przepisy i orzeczenie na to pozwalają),
ustalenie przejściowego, krótszego pobytu w przedszkolu (np. do południa) w okresie adaptacji.
Warto wprost zapytać dyrektora: „Co możemy wspólnie zrobić, by dziecko mogło tu chodzić zgodnie z prawem i możliwościami przedszkola?”. Taka perspektywa przesuwa akcent z „przyjmiecie czy nie?” na „jak to zorganizujemy?”.
Jeżeli mimo prób rozmowy i szukania rozwiązań przedszkole pozostaje nieugięte, dobrze jest:
podsumować stanowisko obu stron w krótkim mailu (będzie to przydatne w razie dalszych kroków),
zasięgnąć porady w poradni psychologiczno-pedagogicznej, u pedagoga szkolnego lub w organizacjach wspierających rodziny.
Przykład z praktyki – gdy odwołanie działa
Zdarza się, że rodzina zgłasza się po pomoc, bo dziecko nie zostało przyjęte do żadnego z trzech wybranych przedszkoli. W uzasadnieniu okazuje się, że nie doliczono punktów za rodzeństwo w tej samej placówce, bo system nie odnotował jednego załącznika. Po złożeniu odwołania i dołączeniu kopii dokumentu dyrektor koryguje liczbę punktów, a dziecko trafia na wolne miejsce, które zwolniło się po rezygnacji innego rodzica.
Ten typ sytuacji pokazuje, że błędy proceduralne się zdarzają, ale nie zawsze wynikają ze złej woli. Dopiero uważne przeczytanie uzasadnienia i spokojna interwencja pozwalają je wychwycić i odwrócić niekorzystną decyzję.
Dokumenty i terminy – jak nie zgubić się w procedurach
Najważniejsze akty prawne i gdzie ich szukać
Podstawowe zasady przyjmowania dzieci do przedszkoli wynikają z:
Prawa oświatowego – ustawy regulującej system edukacji,
rozporządzeń Ministra Edukacji dotyczących m.in. wychowania przedszkolnego i kształcenia specjalnego,
uchwał rady gminy w sprawie kryteriów rekrutacji oraz trybu jej przeprowadzania.
Dwa pierwsze typy dokumentów dostępne są w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP) lub na stronie ministerstwa. Uchwał gminy warto szukać:
w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) gminy,
na stronach urzędu miasta/gminy – w zakładce edukacja lub rekrutacja,
bezpośrednio w sekretariacie przedszkola (często są tam wydruki najważniejszych aktów).
Kontrola terminów – kalendarz rekrutacji
Kolejna pułapka to przegapione terminy. Nawet najlepsze argumenty nie pomogą, jeśli odwołanie lub wniosek o uzasadnienie zostaną złożone po czasie. Dlatego przydaje się prosty sposób organizacji:
zanotowanie w kalendarzu (papierowym lub elektronicznym) dat: ogłoszenia list zakwalifikowanych, publikacji list przyjętych, końca terminu na potwierdzenie woli,
ustawienie przypomnienia na dzień–dwa przed kluczowymi datami,
zapisanie, od kiedy do kiedy można składać wniosek o uzasadnienie oraz odwołanie.
Jeśli termin przypada w dzień wolny od pracy lub w ferie, dobrze dopytać w sekretariacie przedszkola lub urzędzie, jak liczone są dni i czy istnieje możliwość złożenia dokumentów drogą elektroniczną.
Forma złożenia pism – papier, ePUAP, e-mail
Najbezpieczniejszym sposobem złożenia wniosku czy odwołania jest:
dostarczenie pisma osobiście do sekretariatu i poproszenie o potwierdzenie wpływu na kopii (data, podpis, pieczęć),
albo wysłanie przez platformę ePUAP na oficjalną skrzynkę przedszkola lub urzędu gminy.
Zwykły e-mail często nie jest traktowany jak formalne pismo. Jeżeli jednak przepisy lokalne lub praktyka gminy dopuszczają taką formę, dobrze poprosić o wyraźne potwierdzenie otrzymania dokumentu.
Wsparcie dla rodziców w sporach z przedszkolem
Gdzie szukać bezpłatnej pomocy prawnej
Nie każdy musi być specjalistą od prawa oświatowego. Gdy sprawa staje się zbyt skomplikowana, można skorzystać z bezpłatnego wsparcia. Pomocy udzielają m.in.:
punkty nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, działające w każdej gminie,
organizacje pozarządowe specjalizujące się w prawach uczniów i rodziców,
Rzecznik Praw Dziecka oraz Rzecznik Praw Obywatelskich (w sprawach dyskryminacji lub naruszenia praw dziecka).
Do prawnika czy doradcy warto przyjść z pełnym kompletem dokumentów: wnioskiem rekrutacyjnym, uzasadnieniem odmowy, korespondencją z przedszkolem. To bardzo ułatwia ocenę, czy procedura została przeprowadzona prawidłowo.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy przedszkole może odmówić przyjęcia dziecka?
Tak, zarówno przedszkole publiczne, jak i niepubliczne może odmówić przyjęcia dziecka, ale tylko z określonych, zgodnych z prawem powodów. W przedszkolach publicznych najczęściej jest to brak miejsc albo niespełnienie kryteriów rekrutacyjnych.
Odmowa nie może być dowolna ani oparta na sympatii czy subiektywnej ocenie rodziców lub dziecka. Musi wynikać z jasno określonych zasad rekrutacji – ustawowych, gminnych i wewnętrznych przedszkola.
Z jakich powodów przedszkole publiczne może odmówić przyjęcia dziecka?
Najczęstsze, zgodne z prawem przyczyny odmowy w przedszkolu publicznym to przede wszystkim:
brak wolnych miejsc w odpowiedniej grupie wiekowej,
zbyt mała liczba punktów uzyskanych w rekrutacji w porównaniu z innymi dziećmi,
niespełnienie kryteriów ustawowych lub dodatkowych przyjętych przez gminę,
braki formalne – np. niezłożenie wniosku w terminie, brak wymaganych dokumentów, podanie nieprawdziwych danych.
Przedszkole publiczne nie może natomiast odmówić przyjęcia dziecka z powodów sprzecznych z zasadą równego traktowania, np. z powodu statusu materialnego czy wyznania.
Czy przedszkole może odmówić przyjęcia dziecka z niepełnosprawnością?
Co do zasady przedszkole publiczne nie może odmówić przyjęcia dziecka wyłącznie z powodu jego niepełnosprawności. Dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego ma prawo do odpowiedniego wsparcia i edukacji.
Odmowa może pojawić się tylko wtedy, gdy placówka obiektywnie nie jest w stanie zapewnić warunków wymaganych w orzeczeniu (np. brak dostosowania budynku, brak specjalistów). W takiej sytuacji obowiązkiem gminy jest wskazanie innego przedszkola lub formy wychowania przedszkolnego, które będzie mogło zapewnić dziecku odpowiednie warunki.
Czy przedszkole może odmówić przyjęcia dziecka z powodu „trudnego zachowania”?
Nie, publiczne przedszkole nie ma prawa odmówić przyjęcia dziecka tylko dlatego, że jest „trudne wychowawczo”, żywe, ma problemy z emocjami czy wymaga więcej uwagi. Takie powody nie są dopuszczalne w świetle prawa i stanowią formę dyskryminacji.
Jeśli zachowanie dziecka wymaga wsparcia specjalistycznego, placówka powinna dążyć do zorganizowania pomocy (np. psycholog, pedagog, zajęcia specjalistyczne), a nie pozbywać się dziecka. Odmowa może być uzasadniona jedynie obiektywnym brakiem możliwości zapewnienia koniecznych warunków i wsparcia, z jednoczesnym wskazaniem innej placówki przez gminę.
Czy przedszkole niepubliczne może swobodnie decydować, kogo przyjmie?
Przedszkole niepubliczne ma większą swobodę w ustalaniu własnych zasad rekrutacji (np. rozmowa kwalifikacyjna, określony profil językowy, określone godziny pobytu). Może więc częściej odmówić przyjęcia dziecka niż przedszkole publiczne.
Nawet przedszkole niepubliczne musi jednak przestrzegać przepisów prawa, w tym zakazu dyskryminacji. Nie może odrzucić dziecka ze względu na pochodzenie, wyznanie, niepełnosprawność, status materialny czy sytuację rodzinną rodziców, jeśli oficjalnie podawane kryteria w ogóle do tego nie nawiązują.
Co mogę zrobić, jeśli moje dziecko nie zostało przyjęte do przedszkola publicznego?
Jeśli dziecko nie zostało przyjęte, najpierw warto zapoznać się z listą rankingową i liczbą zdobytych punktów oraz sprawdzić, czy wszystkie dane i kryteria zostały prawidłowo uwzględnione. W przypadku wątpliwości można złożyć odwołanie – najpierw do komisji rekrutacyjnej, a potem do dyrektora przedszkola, w trybie i terminach określonych w regulaminie rekrutacji.
Jeżeli uważasz, że doszło do naruszenia prawa (np. dyskryminacji, dowolnego „przesunięcia” dziecka niżej na liście), możesz złożyć skargę do organu prowadzącego (gminy) lub kuratorium oświaty. Gmina ma też obowiązek zaproponować inne miejsce w przedszkolu lub innej formie wychowania przedszkolnego na swoim terenie.
Jakie kryteria zwiększają szansę przyjęcia dziecka do przedszkola publicznego?
W pierwszej kolejności stosuje się tzw. kryteria ustawowe, które mają jednakową wagę w całym kraju. Pierwszeństwo mają m.in. dzieci z rodzin wielodzietnych, z niepełnosprawnością, dzieci samotnie wychowywane oraz objęte pieczą zastępczą.
W drugiej kolejności dochodzą kryteria dodatkowe ustalane przez radę gminy, np. zamieszkanie na terenie gminy, oboje pracujący rodzice, rodzeństwo uczęszczające już do danego przedszkola czy dłuższa deklarowana liczba godzin pobytu dziecka. Im więcej z tych kryteriów spełnia dziecko, tym większa szansa na uzyskanie miejsca w wybranej placówce.
Najbardziej praktyczne wnioski
Każde dziecko w wieku 3–6 lat ma prawo do wychowania przedszkolnego, a gmina musi zapewnić mu miejsce, ale niekoniecznie w konkretnym, wybranym przez rodziców przedszkolu.
Publiczne i niepubliczne przedszkola działają według innych zasad rekrutacji: publiczne mają ściśle określone kryteria ustawowe i gminne, a niepubliczne ustalają własne reguły, z zachowaniem zakazu dyskryminacji.
Najczęstszym i co do zasady dopuszczalnym powodem odmowy przyjęcia do przedszkola publicznego jest brak miejsc po przeprowadzeniu rekrutacji według ustalonych kryteriów punktowych.
W publicznych przedszkolach pierwszeństwo w przyjęciu mają dzieci spełniające kryteria ustawowe (m.in. niepełnosprawność, rodzina wielodzietna, piecza zastępcza), a dopiero później stosuje się kryteria dodatkowe ustalone przez gminę.
Dyrektor przedszkola nie może dowolnie decydować o przyjęciu lub odmowie – musi stosować przepisy prawa, uchwały gminy i wewnętrzne regulaminy, a „rezerwowanie” miejsc poza oficjalną rekrutacją jest niedopuszczalne.
Przedszkole nie może odmówić przyjęcia dziecka wyłącznie z powodu niepełnosprawności; jeśli nie ma warunków do zapewnienia odpowiedniego wsparcia, gmina powinna wskazać inną placówkę lub formę wychowania przedszkolnego.
