Potrzeby oświatowe to termin obowiązujący od 1 stycznia 2025 roku, który zastąpił subwencję oświatową. Łączna kwota potrzeb oświatowych będzie rozdysponowana między jednostki samorządu terytorialnego z uwzględnieniem realizowanych przez nie zadań oświatowych. Sprawdźmy zatem, ile wynoszą kwoty potrzeb oświatowych przypadające na uczniów i nauczycieli.
Potrzeby oświatowe zamiast subwencji
W wyniku reformy finansowania samorządów (Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego) część oświatowa subwencji ogólnej została zastąpiona przez potrzeby oświatowe. Według nowej ustawy podstawowym dochodem jednostek samorządu terytorialnego mają być wpływy z lokalnych podatków, w tym wpływy z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz podatku dochodowym od osób prawnych (CIT). Subwencje, czyli bezzwrotna pomoc finansowa udzielana przez państwo, mają mieć charakter uzupełniający. Ustawa weszła w życie częściowo w dniu 25 października 2024 r., jednak kluczowe regulacje w zakresie potrzeb oświatowych zaczęły obowiązywać z dniem 1 stycznia 2025 roku.
Jak wylicza się potrzeby oświatowe – rozporządzenie
Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 rok wynosi ok. 102, 652 mld zł. Łączna kwota potrzeb oświatowych jest dzielona między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego według sposobu wskazanego przez właściwego ministra ds. oświaty i wychowania. Szczegółowe zasady dotyczące podziału środków na oświatę w 2025 roku określa Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 (Dz. U. 2024 poz. 1930), obecnie obowiązuje już Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026.
Potrzeby oświatowe a subwencja – co się zmienia?
Subwencja oświatowa została zastąpiona przez potrzeby oświatowe. Łączna kwota potrzeb oświatowych ma być dzielona z uwzględnieniem rodzajów szkół (placówek) zarządzanych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, etapów rozwoju zawodowego nauczycieli oraz liczby uczniów.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 18 grudnia 2024 r. wprowadza między innymi:
zmiany wskaźników zwiększających i zmniejszających finansowanie (w zakresie liczby uczniów);
zwiększenie wagi finansowania uczniów z autyzmem (w tym zespołem Aspergera) oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi uczących się w oddziałach specjalnych;
uzależnienie finansowania uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi, od liczby godzin wsparcia (uczących się w oddziałach innych niż integracyjne i specjalne);
finansowanie Branżowych Centrów Umiejętności;
zwiększenie wagi finansowania uczniów szkół i oddziałów dwujęzycznych (język polski + język mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub regionalny);
wprowadzenie wag finansowania dla dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym.
Kwota potrzeb oświatowych na uczniów w 2026
Kwotę na pokrycie potrzeb oświatowych w danej jednostce samorządu terytorialnego oblicza się tak jak dotychczas, czyli mnożąc liczbę uczniów przez standard finansowy A (kwotę bazową przypadającą na jednego ucznia). Standard A to iloraz łącznej kwoty potrzeb oświatowych oraz przeliczeniowej liczby uczniów ogółem. W 2026 roku standard A wynosi ok. 9752 zł, czyli o 275 zł więcej niż w 2025 roku i o 761 zł w porównaniu do roku 2024. Przy wyliczaniu kwoty potrzeb oświatowych na ucznia bierze się pod uwagę mnożniki (wagi subwencyjne), które zmieniają kwotę dotacji w zależności od rodzaju szkoły i potrzeb ucznia.
Kwota potrzeb oświatowych na nauczycieli w 2026
W 2026 roku kwota potrzeb oświatowych zostanie podzielona między jednostki samorządu terytorialnego z uwzględnieniem etapów rozwoju zawodowego nauczycieli, tj. z wyszczególnieniem nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych. Zastosowany będzie również wskaźnik korygujący, który umożliwia przydzielenie wyższego finansowania tym JST, w których udział etatów mianowanych i dyplomowanych w stosunku do ogólnej liczby etatów nauczycieli jest wyższy od średniej krajowej.
Artykuł został sprawdzony pod kątem merytorycznym przez kancelarię prawa oświatowego – Kancelaria Prawa Gospodarczego i Oświatowego w Krakowie.
